Een aantal doelen die mensen stellen met oud en nieuw: ik wil afvallen, ik ga stoppen met roken, ik moet vaker naar de sportschool, ik wil geld besparen. Het is niet vreemd dat juist rond deze tijd er meer reclames zijn voor dieetproducten en kortingen op sportscholen. Je kunt zelf de kans op succes vergroten door een paar dingen in gedachte te houden. Ten eerste maak je je doel heel specifiek en bovendien zorg je dat je niet te veel wil bereiken.

Specifiek

Maak je voornemen specifiek en maak voor jezelf ook duidelijk waarom je het gaat doen. Als voorbeeld in deze post neem ik “ik wil geld besparen”, omdat ik daar zelf succes mee heb behaald. Je kunt dezelfde oefening doen voor afvallen, stoppen met roken of iets anders wat jij graag wil, maar dat zijn paden waar ik geen ervaring in heb en dus hooguit als buitenstaander een (waarschijnlijk onterechte) mening over kan hebben.

Goed, ik wil geld besparen. Dat kan op een heleboel manieren, namelijk overal waar je geld aan uitgeeft: je telefoon, eten, uitgaan, vakantie, kleding, je huur, de energierekening, je auto, etc. Veel mensen met die doel in hun hoofd gaan met hagel schieten, besparen op alles wat ze kunnen en komen uit met weinig resultaat. Waarom? Omdat je terecht komt in een levende hel, waarin niets leuk meer is en je helemaal vanzelf weer terugvalt in oude patronen. Het eindstation: roepen dat goede voornemens flauwekul zijn en terug zijn bij het startpunt.

Wat wel werkt is twee dingen te kiezen en daar je doel op af te stemmen. Welke twee je moet kiezen is voor iedereen anders. Eet je veel buiten de deur, dan zou je op eten kunnen besparen. Ga je elke week uit, dan zou je daar in kunnen minderen. Het kan moeilijk zijn om geschikte doelen te kiezen, maar het helpt als je gaat kijken naar wat je écht belangrijk vind. Bespaar niet teveel op die dingen die je gelukkig maken, maar bespaar des te meer op die dingen die voor jou eigenlijk niet zo veel betekenen.

Nog specifieker

Als je twee dingen hebt geselecteerd, ga je vervolgens nog een stap verder in het specifiek maken. Je bent al gegaan vanaf “ik wil geld besparen” naar bijvoorbeeld “ik wil minder uitgeven aan uitgaan en aan telefoonkosten”. De volgende stap is vastleggen wanneer je succes hebt behaald. Deze stap is cruciaal: het maakt je doel heel specifiek en het zorgt er bovendien voor dat je onderweg kunt checken hoe ver je al bent.

Ga je bijvoorbeeld elke week uit en geef je op zo’n avondje gemiddeld 50 euro uit, dan is je startpunt dus 200 euro per maand. De grootste kans op succes haal je, als je je doel zo’n 25% tot 33% onder je startpunt legt, laten we bijvoorbeeld 140 euro per maand kiezen als doel. Hetzelfde kun je doen met je telefoonkosten: zit je nu op 40 euro per maand, dan is 30 euro per maand een heel mooi doel.

Leg de lat niet te hoog! Als je nu elke week uitgaat, besluit dan niet ineens om nog maar 1x per maand uit te gaan. Wat je dan zult merken is dat je wereld ineens zo hard verandert, dat je je afvraagt waar je aan begonnen bent. Voor je het weet keer je terug naar je oude patroon en zul je zien dat je er geen stap mee bent opgeschoten. Houdt voorlopig die 33% als bovengrens aan.

Hoe snel

Nu ben je al gekomen van “ik wil geld besparen” tot bijvoorbeeld “ik ga per maand 60 euro minder uitgeven aan uitgaan en ik ga 10 euro minder uitgeven aan m’n telefoon”. Zie je al hoe specifiek je bent in je goede voornemen? Je kunt nu precies zeggen of je je doel hebt gehaald of dat je nog even een tandje bij moet zetten. Er is nog één manier waarop je nog specifieker kunt zijn: zet een deadline neer wanneer je je doel gehaald wil hebben.

Wederom hoeft die deadline niet in januari te liggen: een te grote verandering is goedbedoeld, maar geeft je wel een enorme klap en zorgt er vaak voor dat je weer terugvalt in je oude patroon. Doe het daarom geleidelijk en leg je einddatum wat verder in de toekomst, bijvoorbeeld over 3 of 6 maanden.

Neem nogmaals het voorbeeld van uitgaan: voorheen gaf je 200 euro per maand uit, misschien wordt dat in januari 185, in februari 170, in maart 160, in april weer 170, in mei 150 en in juni 140. Het is niet erg als je een maandje wat omhoog gaat om wat voor reden dan ook, als je er maar voor zorgt dat je daarna weer bijstuurt om toch tot je doel te komen. En daarom is het belangrijk om je doel heel specifiek te maken, want dan weet je wanneer je goed zit en wanneer je moet bijsturen.

Kans op succes vergroten

Nu je precies weet wat je gaat bereiken (“vanaf juni geef ik nog maar 140 euro per maand uit aan uitgaan en 30 euro aan m’n telefoon”) ben je al beter voorbereid dan 90% van iedereen met een goed voornemen. Er zijn nog twee dingen die je kunt doen om je kans op succes te maximaliseren en 98% achter je te laten: maak voor jezelf héél duidelijk waarom je dit gaat doen en betrek je vrienden erbij.

In de aanloop naar juni toe heb je met dit systeem al ruim 200 euro bespaart, de tweede helft van het jaar bespaar je maandelijks 70 euro, wat dus 420 euro oplevert in 6 maanden tijd. Dat betekent dat je ruim 600 euro hebt overgehouden aan het einde van 2012. Bedenk nu meteen wat je daarmee gaat doen, bijvoorbeeld een wintersportvakantie of een nieuwe TV. Kies een doel dat je erg leuk vindt en dat je graag wil. Zorg er nu voor dat je regelmatig herinnerd wordt aan dit doel, bijvoorbeeld door een foto van een sneeuwpiste aan je muur te hangen. Op die manier weet je heel goed waarom je een keer een weekje uitgaan overslaat of een keer een biertje laat staan.

Betrek ook je vrienden erbij. Als je vrienden weten wat je doel is, kunnen ze er rekening mee houden en je er zelfs bij steunen. Het werkt zelfs nóg beter als je vrienden meedoen, zodat je elkaar kunt helpen! Om met bovenstaand voorbeeld verder te breien: als je met z’n allen afspreekt om op uitgaan geld te besparen en ieder voor zich een spaarrekening voor de wintervakantie opent, kun je de volgende vakantie lekker met je vrienden gaan snowboarden in Oostenrijk.

Owh, en ten slotte: zet elke maand het geld dat je bespaart hebt op een aparte spaarrekening, zoals ik in een eerdere post heb beschreven, om te voorkomen dat je het per ongeluk uitgeeft aan andere dingen en daarmee alleen het probleem verplaatst. Je doel is om te sparen voor die wintervakantie, niet om te minderen op uitgaan en daarmee duurdere kleding te bekostigen…

Ik heb een opleiding in informatiebeveiliging gedaan, dat weten mensen. Als gevolg daarvan maken vrienden wel eens grapjes als ze mij informatie moeten geven, zoals IP-adressen, e-mailadressen of het nummer van hun bankrekening. Zo’n bankrekeningnummer vraag ik dan, zodat ik geld kan overmaken dat ze me hebben voorgeschoten. Lijkt me een heel goede reden.

Vanwege mijn opleiding krijg ik toch wel eens — ik neem aan voor de gein — de grap naar m’n hoofd “Hmm, is dat wel een goed idee? Nou, ik neem aan dat je er toch niet meer mee kunt dan er geld naartoe sturen.” Bij sommige vrienden reageerde ik met een uitleg van het concept automatische incasso, bij andere liet ik het maar bij een simpel “inderdaad.”

Overigens is een contract bij een bank om automatische incasso’s te mogen uitvoeren redelijk eenvoudig te verkrijgen. Banken hebben verschillende voorwaarden waar je als aanvrager van zo’n contract aan moet voldoen, maar bijzonder hoog zijn die eisen niet. Doorgaans moet je het contract als bedrijf aanvragen en bijv. minimaal een jaar (zakelijk) klant zijn bij die bank. Daar voldoe ik wel aan, maar dat terzijde. Wees overigens gerust, ik heb geen incassocontract bij een bank.

Maar ineens is nu je bankrekeningnummer ook het polisnummer van je verzekering. Dat betekent dat iedereen die je bankrekeningnummer heeft, je verzekering kan bellen om informatie in te winnen of misschien zelfs wijzigingen aanbrengen aan je polis of schade kan declareren. Denk eens na aan wie je je bankrekeningnummer bekend maakt; dit is een oefening die je zelf eens kan doen. Om je op weg te helpen: denk eens aan je telefoonmaatschappij, de verhuurder van je woonruimte, elke winkel waar je iets met je pinpas betaalt.

Als interessant gedachte-experiment kun je eens nagaan of de mensen en bedrijven die je bankrekeningnummer kennen er belang bij kunnen hebben om informatie bij je verzekeraar in te winnen. Ik geef er eentje: je hebt problemen bij een winkel waar je een gloednieuwe TV hebt gekocht en je bluft met het inschakelen van je rechtsbijstandverzekering, want die winkel weet natuurlijk niet dat jij die verzekering helemaal niet hebt… Toch?

Iets heel anders, maar wel gerelateerd: wat kan een door bezuinigingen onderbetaalde ziekenhuismedewerker met het BSN-nummer wat op je zorgpas staat doen als jij een tijdje in een ziekenhuisbed doorbrengt? En als je verdedigt met het feit dat dat nu.nl schrijft over “in combinatie met naam-, adres- en woonplaatsgegevens”, moet je eens nadenken over de vraag of die ziekenhuismedewerker toegang heeft of kan krijgen tot die informatie.

In een winkel betalen met een credit card is vergelijkbaar met betalen met een pinpas. Je haalt je pas door een magneetlezer of steekt hem in een chiplezer en je vult een pincode in of je zet een handtekening. Achter de schermen zijn er nogal wat verschillen, maar het grootste verschil dat je als klant merkt is dat bij pinnen het geld direct van je rekening wordt afgeschreven, terwijl dit bij een betaling met credit card pas aan het einde van de maand gebeurt. En zolang alles goed gaat is dat ook het enige verschil.

Voor betalingen op internet zijn er wat meer verschillen, afhankelijk van waar de webwinkel zich bevindt en via welke instelling je credit card is uitgegeven. In Nederland is bijvoorbeeld iDeal een veelgebruikte betalingsmethode, welke een grote overeenkomst heeft met pinnen in de winkel: het geld is direct van je rekening gehaald. Wederom is dat bij een betaling met de credit card pas aan het einde van de maand. En zolang alles goed gaat is dat ook het enige verschil.

Maar er gaan ook wel eens dingen verkeerd. Drie problemen die wel eens voorkomen: de (web)winkel komt z’n afspraken niet na, een aangeschaft product wordt gestolen of er wordt gefraudeerd met je betaalpas. In al deze drie gevallen zou ik blij zijn dat ik heb gekozen voor een betaling met credit card. Ik behandel ze even kort.

Verkoper komt de afspraken niet na

Je ontdekt een webwinkel op internet waar ze dat ene product dat je nergens meer kan vinden nog verkopen. Ondanks dat het een onbekende site is wil je toch erg graag die bestelling plaatsen. Als je er nu voor kiest om met iDeal te betalen, is er 1 zekerheid in de transactie: het geld komt terecht bij de verkoper. Als de verkoper vervolgens z’n afspraken niet nakomt, bijvoorbeeld door het product niet te leveren of een verkeerd product te leveren, kun je dat gaan oplossen met de verkoper. En als die verkoper niet meewerkt, heb je in principe pech en kun je besluiten een juridische procedure te starten en een rechter om een uitspraak te vragen. Kost tijd, kost moeite en afhankelijk van het uitgegeven bedrag is dat je wellicht niet waard.

Als je nu kiest voor betaling met credit card, heb je ineens een instelling waar je terecht kunt met klanten. Als je het geschil met de verkoper niet weet op te lossen, kun je aankloppen bij de instelling die je credit card heeft uitgegeven. Je geeft aan dat je een transactie wil betwisten en indien hierom wordt gevraagd toon je aan dat je contact hebt gehad met de verkoper om het probleem samen op te lossen en toon je aan waarom de verkoper zich niet aan de afspraken houdt. De verkoper krijgt ook de kans om zijn standpunt te maken en de financiële instellingen besluiten om een uitkomst. Als deze uitkomst in je voordeel is, krijg je je geld terug.

Het product komt netjes aan, maar wordt gestolen

De (web)winkel houdt zich netjes aan alle afspraken en jij ontvangt mooi op tijd het product dat je hebt besteld. Een maand lang maak je er met veel plezier gebruik van, maar onverhoopt wordt het gestolen. Wat niet iedereen weet is dat aan veel credit cards een aankoopverzekering is gekoppeld: producten die tijdens de aankoop betaald zijn met de credit card zijn voor een bepaalde periode verzekerd, welke in Nederland vaak een half of een heel jaar is. Let er op dat niet elke credit card zo’n verzekering heeft en dat er voorwaarden of restricties aan kunnen zitten.

Er wordt fraude gepleegd

Een heel vervelende ervaring is het wanneer je ontdekt dat er geld van je rekening afgeschreven is of een transactie met je credit card wordt gedaan waar je zelf geen opdracht voor hebt gegeven. Het kan, zowel met een pinpas als met een credit card, gebeuren dat criminelen een kopie maken van je betaalkaart. Wanneer je dit ontdekt moet je in ieder geval contact opnemen met de instelling waar je de kaart van ontvangen hebt en wat er vervolgens zal gebeuren verschil van geval tot geval.

Over het algemeen worden ongeautoriseerde transacties van een credit card teruggedraaid. Het is aan de verkoper om aan te tonen dat jij daadwerkelijk de persoon bent geweest die de transactie heeft goedgekeurd, bijvoorbeeld door de handtekening te tonen. Wanneer een crimineel een betaling uitvoert met een kopie van jouw credit card, maar daarbij een onjuiste handtekening plaatst, welke vaak door de verkoper niet of niet goed wordt gecontroleerd, kan de verkoper dit niet aantonen en zal je het geld terugkrijgen. Helaas gaat dit in sommige gevallen wat moeilijker, maar in essentie verschilt dit niet met pinpasfraude.

DigiNotar

Om te beginnen is het goed om te zien wie DigiNotar is. DigiNotar is een bedrijf dat zich bezighoudt met PKI-gerelateerde diensten, waaronder het uitgeven van certificaten waarmee gebruikers de echtheid van een website kunnen controleren. De echtheid van een website kan worden gecontroleerd aan de hand van zo’n certificaat, waar een digitale handtekening opstaat van een zogenaamde Certifying Authority (CA). De CA heeft de taak om de identiteit van iemand die om een certificaat vraagt te controleren en, indien deze in orde is bevonden, een handtekening te plaatsen op een nieuw uitgegeven certificaat.

DigiNotar is eigenaar van 2 CA’s, waarvan de eerste onder de naam “DigiNotar” gaat en de andere onder de naam “DigiNotar PKIoverheid CA Overheid en Bedrijven”. De “DigiNotar” CA wordt gebruikt voor allerlei klanten in Nederland, zoals de Nuon. Wanneer je de beveiligde website van de Nuon opvraagt, controleert je browser het certificaat en herkent “DigiNotar” als de CA, de uitgever van het certificaat. Wanneer alles juist wordt bevonden, zal het bekende slotje worden getoond.

De “DigiNotar PKIoverheid CA Overheid en Bedrijven” wordt door DigiNotar gebruikt om certificaten voor overheidswebsites te ondertekenen, bijvoorbeeld gemeentesites zoals die van de gemeente Amstelveen, maar ook de beveiligde onderdelen van DigiD.

De aanval

Technisch gezien zijn er twee soorten aanvallen te onderscheiden: een aanval op de webserver of -applicatie van DigiNotar en een aanval die bedoeld is om onterecht een certificaat te verkrijgen. Hoewel bijvoorbeeld F-Secure de suggestie wekt dat deze twee aanvallen gerelateerd zijn, is dat op het moment nog niet bewezen. Wel is duidelijk dat beide aanvallen vanuit Iran zijn uitgevoerd, maar dit bewijst niet dat ze gerelateerd zijn.

De eerste aanval is er een waarbij op de website van DigiNotar een tekstbestand is achtergelaten door de persoon die de aanval heeft uitgevoerd. Het is zonder extra onderzoek onduidelijk of er naast het achterlaten van dit bestand ook andere al dan niet schadelijke activiteiten zijn verricht door de aanvaller. Enkel het achterlaten van een dergelijk tekstbestand is geen bewijs dat er schade is aangericht.

De tweede aanval is er een waarbij de aanvaller is geslaagd om een certificaat te verkrijgen op naam van Google. In het bijzonder geeft dit certificaat aan dat DigiNotar garant staat dat een server die het certificaat kan presenteren iemand is die bij Google hoort en daarom gerechtigd is om onder een willekeurige naam binnen .google.com activiteiten te verrichten. Iemand met een dergelijk certificaat kan zich dus voordoen als GMail, als Google Calendar of als het nieuwe Google Plus.

Hoe kan dit?

Een belangrijke vraag die DigiNotar moet beantwoorden is hoe deze partij een dergelijk certificaat heeft weten te bemachtigen. Zelf kan ik drie potentiële redenen bedenken. Ten eerste, de meest onwaarschijnlijke optie, zou deze hackergroep erin geslaagd zijn om het certificaat zelf te genereren, zoals eerder is gedaan door onderzoekers die hiervoor een zwakheid in MD5 hebben gebruikt. Dit lijkt mij, om technische redenen, echter niet de oorzaak van deze aanval.

De tweede mogelijkheid zou zijn dat er een verband is tussen de beide genoemde aanvallen. De Iraanse groep zou erin geslaagd kunnen zijn om via de webserver waar de site van DigiNotar draait toegang te bemachtigen tot het systeem waar de certificaten worden ondertekend. Er zijn echter eisen die door onder andere browsers worden gesteld aan een CA die een koppeling tussen deze systemen verbiedt. Het lijkt mij daarom onwaarschijnlijk dat de aanvaller via deze route een certificaat heeft weten te bemachtigen.

Ten slotte is er de mogelijkheid dat de groepering erin is geslaagd om via het officiële kanaal onterecht een certificaat heeft weten te bemachtigen. Om dit mogelijk te maken zou DigiNotar moeten worden misleidt tijdens het verificatieproces, zodat zij denken dat de aanvrager daadwerkelijk gerechtigd is om op te treden namens Google. Indien dit het geval is, zou de verificatieprocedure getoetst moeten worden om eventuele zwakheden te vinden. Bij deze toets zal wellicht meegenomen moeten worden wat de invloed van individuele medewerkers van DigiNotar is, aangezien in dit onderzoek niet uitgesloten mag worden dat er een medewerker van binnenuit heeft bijgedragen aan het verstrekken van het certificaat.

Hoe nu met DigiD?

DigiD is een dienst van de Nederlandse overheid welke het voor burgers mogelijk maakt om met een enkele authenticatiemethode in te loggen op de website van diverse overheidsinstanties, waaronder websites van lokale gemeentes, maar ook instanties zoals de IB-Groep. Om de echtheid van deze websites te kunnen controleren wordt een certificaat gebruikt dat is uitgegeven onder het project PKIoverheid. DigiNotar is de uitgevende partij en beheert daartoe de CA van PKIoverheid.

Zoals eerder aangegeven is het CA van PKIoverheid een ander CA dan degene welke gebruikt is in de aanval. Bij de twee CA’s hoort een afwijkend beleid ter goedkeuring van de aanvraag. Vergeleken met het “DigiNotar” CA is het beleid dat voor PKIoverheid wordt gebruikt zwaarder. Onder andere mag het dit CA enkel gebruikt worden ter ondertekening van certificaten voor overheidswebsites.

In eerste instantie lijkt mij de impact voor DigiD daarom beperkt. DigiD maakt gebruik van de PKIoverheid CA en vertrouwt daarbij op het strengere beleid dat gebruikt wordt voor goedkeuring van de aanvragen dat onder deze CA vallen. Indien mijn derde mogelijkheid inderdaad degene is die gebruikt is, zullen de zwakke punten in die procedure hoogstwaarschijnlijk geen invloed hebben op de procedure die voor PKIoverheid geldt, tenzij er daadwerkelijk een medewerker van binnenuit betrokken is geweest bij de aanval. Op dit moment voorzie ik echter weinig reden tot paniek.

Wel is het zo dat de laatste versie van Firefox uit voorzorg beide certificaten van DigiNotar niet meer vertrouwt. Dit betekent dat gebruikers van deze versie van Firefox bij het bezoeken van een beveiligde website van een Nederlandse overheidsinstelling, waaronder de website van DigiD, een waarschuwing zullen krijgen dat de echtheid van het certificaat niet kan worden vastgesteld. Dit is een beslissing geweest van Firefox en heeft ook enkel invloed op gebruikers van Firefox of afgeleide browsers. Gebruikers van andere gebruikers zullen zonder problemen DigiD kunnen blijven gebruiken.

Mijn eerste aanpak was gericht op de ratio. Ik vind mezelf een rationeel mens, dus ik had verwacht dat ik met voldoende argumenten mezelf wist te overtuigen dat mijn gedrag niet het gewenste gedrag is en dat het moest veranderen. Er zijn voldoende rationele argumenten te bedenken. Vooropstaand is jezelf houden aan de maximumsnelheid een stukje waarborging van de veiligheid. Niet alleen veiligheid voor jezelf, maar ook voor andere weggebruikers.

Daarnaast wist ik mezelf ervan te overtuigen dat een hogere snelheid een hoger brandstofverbruik tot gevolg heeft en autorijden dus duurder is. De onderzoeker in mij bracht mij overigens tot het bijhouden van de kilometerprijs bij verschillende rijstijlen, waarna ik moest concluderen dat het effect van rijstijl op het specifieke model auto waar ik mee reed te verwaarlozen bleek. En dus reed ik rustig met 150 km/h op de teller vanaf Nijmegen over de A15, door naar de A2 richting Amsterdam. En ja, die bocht is met 150 km/h goed te doen.

Als we dan toch de financiële kant bekijken: er is nog een andere reden waarom te hard rijden financieel nadelig kan zijn: de kans om geflitst te worden en daarmee het risico op het betalen van een boete. Twee keer heb ik moeten betalen. In beide gevallen (slechts) 10 km/h te hard, dus na correctie voor 7 km/h beboet. Dat is niet leuk, dat is zonde van het geld, ik mag enkel van geluk spreken dat ik er niet meer heb gehad. Die boetes blijken niet heel effectief als preventie, wat ook te merken valt aan het feit dat er nog continu mensen te hard rijden.

Hoe ontstaat de gewoonte?

Naast de genoemde redenen wist ik er nog meer te bedenken, maar het leek niet te helpen. Ondanks mijn vastberadenheid om mijn gedrag te veranderen, bleef ik te hard rijden. Ik ben eens gaan nadenken hoe deze gewoonte is ontstaan. Het is namelijk niet zo dat je van de een op de andere dag ineens besluit dat je 110 km/h gaat rijden op een provinciale weg.

Een van de dingen die ik me kan herinneren van de begintijd van het te hard rijden was het besef dat kilometertellers bijna altijd naar beneden zijn geijkt. Dat betekent bijvoorbeeld dat wanneer je 120 km/h op de teller hebt staan, je eigenlijk maar 115 km/h rijdt. Na een aantal keer met een navigatiesysteem te hebben gereden wist ik dat ongeveer 125 km/h op mijn teller op de TomTom 120 km/h liet zien. Dit was het punt waar mijn eerste paar kilometers boven de maximumsnelheid begonnen. Het wordt een gewoonte om de naald aan de bovenkant van de streep te houden en, bij hogere snelheden, een paar km/h erboven.

Hoewel je op dat moment in de werkelijkheid nog binnen de lijntjes kleurt, ben je op je (blijkbaar afwijkende) meetinstrument over een grens heen. En daarmee een psychologische grens. Omdat ik bovendien wist dat er nog een correctie afging en snelheidsovertredingen onder een bepaalde limiet niet beboet werden, werd het een gewoonte om op de snelweg 130 km/h te gaan rijden. Dat heb ik een aantal maanden volgehouden.

En volledig onbewust duikt een andere gewoonte hierbij op: je gaat jezelf op die 130 km/h richten, maar wel met de naald aan de bovenkant van het streepje. Vanaf een van deze gebeurtenissen weet je gewoon dat je fout zit en dat je buiten de lijntjes kleurt, maar het is een gewoonte geworden. En het is hier waar ik ook een wijze les over mezelf (en wellicht de mens in het algemeen) heb geleerd: als je helemaal wakker en helder bent, heb je voldoende wilskracht om die naald onder de lijn te houden, maar ‘s avonds waar de eerste tekenen van moeheid optreden verslapt die wilskracht en gaat het pedaal omlaag en de naald omhoog. En door gewenning gaat de grens alleen maar hoger.

De eerste stok achter de deur

Hoewel ik ‘s avonds nog wel kon doortrappen op de provinciale weg, was ik overdag wel eens bezig met bedenken waarom ik dat deed en vooral wat ik er tegen kon doen. Ratio hielp mij niet te voorkomen dat ik dit gedrag vertoonde, maar het lukte mij er wel in om een definitieve grens te stellen. Ik was nog zelden over de grens van 30 km/h boven de maximumsnelheid geweest. Ik weet ook dat overschrijdingen vanaf die snelheid via de officier van justitie gaan en dus wat meer om het lijf hebben. Deze grens heb ik voor mezelf gevoelsmatig helemaal opgeblazen, een soort bangmakerij waar marketingmensen en overheden goed in zijn.

Het hielp! Hoewel ik nog verre van tevreden was over mijn gedrag, bleef ik netjes onder die grens. Hoewel ik op de weg van Nijmegen naar Grave regelmatig 110 km/h aanhield (op de teller, dus in werkelijkheid wat lager), ben ik er geen een keer overheen gegaan.

De afgelopen maanden

Inmiddels is het me echter gelukt om mezelf aan de maximumsnelheid te houden. Ik heb er een combinatie van technische hulpmiddelen en psychologie voor ingezet, maar ik ben heel erg tevreden met het resultaat. Het heeft allemaal te maken met de aanschaf van mijn huidige auto.

Mijn eerste besef was vanaf het begin af aan dat ratio alleen niet gaat helpen. Maar ik had een troefkaart in de strijd tegen deze gewoonte: mijn nieuwe auto heeft een feature die mijn vorige auto niet had; een feature waar ik nog geen gewoonte omheen gebouwd had. Dat bracht mij dus in de positie om de vorming van de gewoonte rond die feature te beïnvloeden. Het gaat om de cruise control.

Waar ik van mezelf weet dat uit mezelf de maximumsnelheid aanhouden wilskracht vereist, was ik nu in staat mijn auto de opdracht te geven een specifieke snelheid aan te houden. En wat er ook voor externe signalen op me af kwamen, die auto zal niet uit zichzelf sneller gaan rijden. Om dit als een effectief middel in te zetten moest ik met mezelf vanaf het begin af aan een afspraak maken: de cruise control gaat nooit boven de maximumsnelheid. Nooit. Het werd een missie, een doel. Het werd een gevoelskwestie, een die verder rijkt dan de ratio.

Dat zegt dus niets over het verbieden van de gewoonte die er al lag. Ik gaf mezelf die toestemming. Klinkt mogelijk tegen-intuïtief, maar het gaf mij onderweg een keuze: ofwel ik geef toe aan de behoefte om sneller te gaan rijden, maar dan moest ik een stukje luiheid opgeven en m’n poot op het pedaal houden, ofwel ik deed niets en liet de cruise control aanstaan. Het gevecht tussen een gewoonte en luiheid. Luiheid wint!

Overigens is het ergens een pijnlijke constatering dat luiheid wint, maar dat is een ander verhaal. Het belangrijkste is dat ik het ongewenste gedrag minder aantrekkelijk heb gemaakt ten opzichte van het gewenste gedrag, met als resultaat dat ik me al twee maanden aan de maximumsnelheid houd. Behalve die ene keer dat ik toch even de auto wilde uitproberen op een verder volledig lege A2, maar dat was zonder cruise control.

Dingen die het niet makkelijk maken

Er zijn een paar dingen die het niet makkelijk maken om jezelf aan de maximumsnelheid te binden. Ten eerste is het een hele overschakeling van veel links rijden en auto’s inhalen naar veel rechts rijden en vooral ingehaald worden. Het geeft een beetje het gevoel van achteruitgang of van ondergeschiktheid.

Die observatie is niet overdreven. Gisteren reed ik de A2 vanaf knp. Holendrecht tot knp. Empel. Tot aan Utrecht staat mijn cruise control netjes op 100 km/h, maar ik word over meerdere stroken heen ingehaald. Vervolgens zijn er wegwerkzaamheden waar een maximumsnelheid van 90 km/h geldt en terwijl ik op de rechterstrook rijdt heb ik geen enkele auto gezien die dezelfde snelheid aanhield als ik.

Voorbij Utrecht is er het stuk waar 130 km/h is toegestaan. Wat heel bizar is, is dat ik ineens met mijn cruise control op 130 km/h op de derde of vierde strook rijdt en bijna iedereen inhaal en vanaf knp. Deil, waar de 120 km/h weer geldt, ik weer ingehaald wordt door anderen. Wel een lekkere snelheid trouwens, die 130 km/h.

Wat me nu verder opvalt is hoe vaak er klevers achter je komen wanneer je met 120 km/h aan het inhalen bent. Dat probleem had ik veel minder toen ik zelf ook harder reed.

Ten slotte heb ik nog een interessante observatie gedaan n.a.v. het rijden met cruise control. Ga bijvoorbeeld op een late maandagavond op de A2 rijden van Utrecht naar Amsterdam. De maximumsnelheid is er 100 km/h en er zijn vijf stroken. Ga vanaf rechts geteld op de tweede strook rijden, dus de strook rechts van het midden. De andere stroken zijn volledig leeg. Er zit een auto achter je, welke door het houden van een constante afstand dus ook 100 km/h rijdt. Ga op een willekeurig moment naar de rechterstrook. Merk nu op dat de automobilist die zojuist achter je reed volledig vanzelf een hogere snelheid aanneemt en je inhaalt. Omdat je zelf, door cruise control, zeker weet dat je een constante 100 km/h aanhoudt kun je hieruit enkel concluderen dat te hard rijden heel onbewust kan gebeuren.

Bitcoin is het makkelijkst uit te leggen als soort tussen bankrekening. Je gebruikt Bitcoin alsof het een bankrekening is bij een bank waar je online kunt bankieren. Op mijn computer staat een programma dat met het Bitcoin-netwerk communiceert. Het toont mij een saldo en ik kan er geld mee versturen en ontvangen.

Wanneer iemand mij Bitcoins wil sturen, heeft deze persoon een adres van mij nodig. Een van mijn adressen is 15Px7AX7bjxv54sRuo6zVB9UCjvYnRuw57. Wanneer hier geld naartoe wordt gestuurd, zal dit als saldo in mijn Bitcoin-applicatie verschijnen.

Het grote verschil met een klassieke bankrekening is dat de administratie over je bankrekening niet door een bank wordt gedaan, maar in een wereldwijd gedistribueerd netwerk: het Bitcoin-netwerk. Dit heeft een aantal gevolgen.

Om te beginnen betekent dit dat de waarde van een Bitcoin niet gekoppeld is aan een bestaande valuta. Het is dus niet zo dat een Bitcoin evenveel waard is als een euro of een dollar en er zijn, net als tussen de euro en de dollar, schommelingen in de waarde van een Bitcoin ten opzichte van een euro of een dollar.

Het betekent ook dat er geen enkele overheid of centrale bank in staat is om zomaar Bitcoins bij te maken, zoals bijvoorbeeld de Amerikaanse overheid nieuwe dollars kan uitgeven en daarmee het aanbod aan dollars kan reguleren. Het aantal bestaande Bitcoins is het resultaat van een algoritme dat ingebakken zit in de software waarmee het wereldwijde netwerk is opgebouwd.

Een ander gevolg is dat banken en andere financiële instellingen niet meer in staat zijn om de geldstroom te blokkeren. Zo waren de meest gangbare geldstromen voor donaties aan WikiLeaks eind vorig jaar geblokkeerd, doordat PayPal, MasterCard en Visa transacties aan deze site weigerden. Hoewel een bedrijf — dus ook PayPal — het recht heeft om zelf te beslissen met wie ze zaken doen, vind ik het een ongewenste situatie in een democratie dat zulke partijen zo’n grote invloed kunnen uitoefenen op de inkomstenstroom van een bedrijf.

Zou WikiLeaks een Bitcoin-adres hebben, dan kunnen donaties niet eenvoudig meer worden geblokkeerd. Het zal nog altijd mogelijk zijn — als een deel van het wereldwijde netwerk zich daarvoor gaat inzetten — om transacties aan dit adres te weigeren, maar het effect hiervan zal zijn dat het gewoon langer duurt voor de transactie wordt aangenomen. De geldstroom helemaal dichtzetten is dus niet meer aan een enkele partij weggelegd.

Daarnaast is het gebruik van Bitcoin soms veel goedkoper dan andere betaalmethoden. Zo moet ik bijvoorbeeld 3,4% van het transactiebedrag van ontvangen betalingen afdragen aan PayPal als ik van hun diensten gebruik wil maken. Omdat ik vandaag een deal van 3.400 dollar met iemand in de VS heb gemaakt, zou dat mij bijna 120 dollar kosten! De Fee Calculator is overigens een handige tool om te ontdekken wat een transactie bij PayPal kost. Daarnaast rekent PayPal ook nog 2,5% aan valutawisselkosten.

Dit laatste is een hele praktische eigenschap van Bitcoin: wanneer je wel eens geld overmaakt over landsgrenzen (buiten de EU), dan zul je merken dat er enorme bedragen worden gerekend om je daarbij te helpen. Hoewel voor een klant niet zichtbaar, is het ook zo dat creditcardmaatschappijen enkele procenten van het transactiebedrag innen, net zoals PayPal dat doet. Met Bitcoin kost een betaling naar een exotisch land waar nog nooit een creditcard is geweest net zo veel als een betaling aan je buurman: op het moment zijn beiden volledig gratis.

Er zijn eigenlijk maar twee dingen die van belang zijn: een spaarrekening en een automatisch spaarschema. Deze laatste is het belangrijkst en ga ik het diepst op in.

Stap 1: de spaarrekening. Er zijn diverse banken waar je kunt sparen. Omdat ik het erg interessant vind om met deze materie bezig te zijn, heb ik aardig wat tijd gestopt in het vergelijken van spaarrekeningen. Op het moment van schrijven vind ik de spaarrekening van MoneYou het meest interessant en wel om drie redenen: je kunt er meerdere rekeningen aanmaken voor verschillende doelen, het rentepercentage hoort al enige tijd tot een van de hoogsten en het spaartegoed valt onder het Nederlandse depositogarantiestelsel.

Stap 2: het automatisch spaarschema. Als je enkel een spaarrekening hebt, kom je nog niet vanzelf aan geld. Ik gebruik een automatisch spaarschema om hiervoor te zorgen. Door zo’n schema op te zetten, bereik je zonder omkijken je doelen en weet je bovendien dat je het geld dat overblijft zonder schuldgevoel kunt uitgeven.

Spaarschema

De eerste stap bij het maken van een spaarschema is nagaan waar je de komende jaren geld aan zou willen uitgeven. Een aantal voorbeelden zijn: een auto, een nieuwe laptop, een nieuwe fiets of een aanbetaling voor een eigen huis. Deze doelen zet je in een lijstje of misschien zelfs in een spreadsheet.

Wanneer je een lijstje hebt gemaakt, ga je voor elk item een schatting maken wanneer je dit doel wil bereiken en hoeveel geld je nodig zult hebben. Ik heb gemerkt dat dit de lastigste stap is. Het is overigens niet erg als je er een beetje naast zit. Door deze oefening te doen en überhaupt een spaarschema op te zetten ben je al een stuk beter voorbereid dan je geldstroom gewoon z’n loop te laten gaan.

Een voorbeeld: een van mijn spaardoelen is mijn volgende auto. Ik weet nog niet wanneer ik aan een volgende auto toe ben en ik weet ook nog niet wat voor auto ik dan wil kopen. Maar laat ik mezelf eens wagen aan een schatting: over 3 jaar wil ik een andere auto. Tegen die tijd heb ik waarschijnlijk wel een keer promotie gekregen en wil ik een wat nieuwere auto met wat meer luxe en comfort. Gezien mijn ervaringen bij het rondkijken naar auto’s de laatste maanden lijkt het mij redelijk dat ik tegen die tijd rond de 7.000 euro wil bijleggen, naast de inruilwaarde van mijn huidige auto. Dat is dus mijn spaardoel. Deel ik 7.000 euro door 36 maanden, betekent dat dat ik elke maand een kleine 200 euro zou moeten sparen.

Nogmaals: deze oefening is niet gemakkelijk. De getallen die je kiest hebben een enorme invloed op de bedragen die je als uitkomst krijgt. Het kan de eerste keer ook een wat deprimerend effect hebben als je beseft hoeveel je maandelijks opzij moet leggen om al je doelen te verwezenlijken. Laat het dan even op je inwerken en kijk er over een paar dagen opnieuw naar. Als je het idee hebt dat je doelen niet haalbaar zijn, maak dan eens een begin door de maandelijkse inleg naar beneden bij te stellen en in ieder geval te starten met sparen.

Nu je weet welke spaardoelen je hebt en je weet wat je er maandelijks voor moet sparen, maak je voor elk doel een aparte rekening aan. Gebruik vervolgens de online bankieromgeving van je bank om een maandelijkse inleg aan te maken, een paar dagen nadat je salaris wordt gestort. Krijg je je salaris bijvoorbeeld rond de 22e van de maand, maak dan een maandelijkse opdracht aan voor de 25e.

Waarom werkt dit?

Er zijn een aantal aspecten die ervoor zorgen dat deze methode tot succes leidt. Om te beginnen zorgt automatisch sparen ervoor dat je het niet kunt vergeten. Ook als je een maand wat krap zit, gaat er automatisch geld naar je spaardoelen toe.

Misschien nog belangrijker is dat het geld minder zichtbaar is. Voorheen had ik een spaarrekening bij dezelfde bank als m’n betaalrekening. Ik kon met enkele klikken geld terugboeken en meteen uitgeven. Op het moment dat je dan op je betaalrekening krap zit, is het erg makkelijk en verleidelijk om snel even geld van je spaarrekening terug te boeken en vervolgens lekker uit te gaan met je vrienden.

Doordat mijn spaargeld nu bij een andere bank staat, waar zelfs het spaardoel aan het rekeningnummer hangt, doe ik dat niet meer. Als ik nu na een dure maand de vraag krijg of ik mee uit ga en ik zit krap bij kas, zeg ik sneller “nee”, dan dat ik geld uit een potje haal waar “Auto” of “Eigen huis” staat. Aan de andere kant: als ik zie dat ik nog geld op mijn betaalrekening heb, weet ik ook dat ik het gewoon uit mag geven aan leuke dingen, zonder me schuldig te voelen dat ik m’n spaardoelen niet ga halen.

Nadat ik aan mezelf had toegegeven dat ik me vaker liet afleiden door IRC dan ik zou willen, ben ik een aantal methoden gaan proberen om deze gewoonte af te leren. Ik had een aantal methodes geprobeerd, waaronder mijn laptop in slaapstand zetten en weer wekken zodra ik IRC ging lezen. Trouwe XKCD-lezers herkennen het idee wellicht van een episode van deze webcomic. Indien niet geautomatiseerd berust deze methode zich helaas op wilskracht en is daardoor gedoemd te mislukken.

Een klein maandje terug kwam ik echter in een comment op Reddit een methode tegen, welke ik de moeite vond om uit te proberen. Het idee is eenvoudig: zet een timer op 25 minuten, spreek met jezelf af dat je na die 25 minuten iets voor jezelf mag doen en ga vervolgens geconcentreerd aan de slag. Er zijn mij twee heel bijzondere dingen opgevallen: ten eerste helpt de afspraak dat je slechts 25 minuten bezig gaat om direct de concentratie op te pakken om aan de slag te gaan en ten tweede voel je bij het afgaan van de timer en het neerleggen van je werk een rust over je heen komen waarin je beseft dat je daadwerkelijk voortgang hebt gemaakt en jezelf nu mag belonen.

Na die 25 minuten neem ik dan 5 minuten voor mezelf. Dus zonder een inslag op m’n geweten even op IRC rondkijken of er nog iets interessants gaande is (meestal niet, vooral ‘s ochtends), even een nieuw kopje thee pakken om vervolgens weer 25 minuten in concentratie verder te gaan. De afgelopen weken heb ik hierdoor meer werk verzet tijdens de dagen en toch mezelf de beloning gegeven van het volgen van IRC.

Als timer gebruik ik overigens de gratis Android app StopWatch & Timer welke mij netjes na 25 minuten uit m’n concentratie haalt, zodat ik even mag gaan rusten.

Hoewel mijn situatie niet helemaal hetzelfde is, kan ik mijn ervaringen wel delen voor mensen die in deze situatie zitten. Ik had in 2006 mijn Bachelor afgerond en wilde toen niet direct aan een Master beginnen. Omdat ik nog niet helemaal zeker wist of ik aan een Master ging beginnen (en dus ook niet wanneer), besloot ik dat ik van m’n studieschuld af wilde zijn.

Nu is het zo dat het nominale deel van je schuld na het afronden van je volledige studie automatisch omgezet wordt in een gift. Dus als ik na mijn Bachelor aansluitend een Master had gedaan en afgerond, zou in één keer 5 jaar studieschuld worden kwijtgescholden (voor technische opleidingen staat nominaal 5 jaar).

Je kunt echter na het behalen van je Bachelor-diploma besluiten om niet verder te gaan met een Master en tóch je studieschuld laten omzetten in een gift. Het enige verschil is, dat dit niet automatisch gaat. Je moet even contact opnemen met de Dienst Uitvoering Onderwijs en het verzoek indienen dat je de 3 jaren (de tijd die voor mijn Bachelor stond) wil laten omzetten in een gift.

Dat was alles wat ik hoefde te doen. De drie maanden dat ik extra had ontvangen had ik vervolgens direct terugbetaald, waardoor mijn saldo op nul uitkwam en ik lekker vrij van studieschuld aan m’n eerste baan kon beginnen.

Middeling van de inkomstenbelasting is een leuke manier om snel geld van de staat terug te krijgen. Het idee achter deze regeling is dat personen die aaneengesloten jaren een enorm verschil aan inkomsten hebben, waardoor ze in verschillende inkomensschijven uitkomen, minder aan belasting zouden betalen wanneer de belasting berekend zou worden over het gemiddelde bedrag. Wat er ruwweg gebeurt is dat je dan van het jaar met de meeste inkomsten de top eraf haalt (uit de hoge schijf) en bij het jaar met de minste inkomsten plaatst (dus een lagere schijf). Het verschil krijg je terug.

Voor wie is dit van toepassing? Voor iedereen die in opeenvolgende jaren niet hetzelfde heeft verdient. Bijvoorbeeld als je klaar bent met een studie (geen tot weinig inkomen) en aan je eerste baan begint, als je een eigen bedrijf hebt en niet elk jaar hetzelfde inkomen hebt of als je je baan kwijtgeraakt bent en daardoor in inkomen bent teruggezakt. Het is in ieder geval de moeite niet om even de berekening te maken. Afhankelijk van het resultaat besluit je wel of geen brief in te sturen; de rest gaat vanzelf!

Het stappenplan

Om het je gemakkelijk te maken heb ik bij deze een stappenplan gemaakt hoe ik mijn berekening heb gedaan.

Stap 1. Indien je deze niet bij elkaar hebt bewaard, verzamel de aanslagen inkomstenbelasting van de afgelopen jaren.

Stap 2. Vul de gevraagde gegevens in bij de rekentool van berekenhet.nl (in mijn beval was het invullen van alleen de velden “Inkomen” voldoende, de tool berekent zelfstandig de belasting en premie volksverzekering, zie hiervoor de uitleg bij de tool)

Stap 3. Klik op de knop “Bereken het” en kijk of er een blokje tussen zit welke je wil je iets oplevert.

Stap 4. Stel een brief op en stuur deze naar de belastingdienst.

Zelf heb ik middeling aangevraagd over de jaren 2006 t/m 2008. In 2006 had ik mijn Bachelor afgerond en in december van dat jaar ben ik full-time in loondienst gegaan bij een bedrijf, waardoor ik in 2007 en 2008 meer belasting heb moeten afdragen. Bij het toepassen van middeling zou ik 853 euro minder aan inkomstenbelasting moeten betalen. Er is een wettelijke drempel van 545 euro die hier van afgetrokken moet worden, wat betekent dat ik 308 euro kan terugvragen (de tool rekent dit allemaal voor je uit).

Aan de lezers die dit iets heeft opgeleverd heb ik één verzoek: voeg even een commentaar toe aan deze post waarin je laat weten wat je (eventueel afgerond) terug kunt vragen; ik ben namelijk wel nieuwsgierig naar wat deze regeling voor mensen kan opleveren. En stuur de post natuurlijk even door naar je vrienden, zodat je met z’n allen een keer uit kunt op kosten van de staat!